كه از راه معده و سر به دندان مىرسند ، تأثير مىگذارند . گاهى در تبهاى سخت دندان به درد مىآيد كه در سوء مزاج تن شريك مىباشد . اگر خوره به زير دندان راه يافته و درد و تپش احساس شد ، معلوم است كه در بيخ دندان مواد زائده وجود دارد كه نارسيده است . بايد درد و آماس را علاج كرد و آنگاه كشيد . علامتها : بايد دقت كرد كه اگر همراه درد دندان بيمارى در لثه يا اطراف لثه هست ، مىتوانى حدس بزنى كه شايد درد در خود دندان نباشد . هم‌چنين اگر با فشار انگشت لثه به درد آمد و ورمى در لثه نبود ؛ يا سبب در خود دندان ، يا اينكه در عصب بيخ دندان است . اگر احساس ورم در دندان كردى ، يا تآكلى بود سبب در گوهر دندان است و همچنين است اگر درد همهء دندان را دربرگرفته بود . اگر تنها درد در ته دندان احساس شد ، سبب از عصب بيخ دندان است و به‌ويژه اگر گوشت ميان دندانها به درد آمده بودند ، يا درد در آرواره باشد و كندى مانندى احساس شود . مزاج گرم و سرد را مىشناسى ، علامت مزاج خشك را از پژمردگى و بىآرامى دندان بشناس ! اگر درد در حال انتقال و انتشار است ، دليل باد است . اگر درد ثابت و بدون حرارت ، و سردى آشكار است از خلط غليظ خبر مىدهد . اگر آزار سريع است و از فشار انگشت به درد آيد ، از خلط گرم خونى يا صفرايى است . مىتوان از تغيير رنگ و حرارت زياد در بساوايى ، چگونگى خلط را تشخيص داد . درحالىكه مغز يا معده پر باشند مىتوان منشأ ماده را به مغز يا معده نسبت داد . اگر سبب درد در لثه باشد ، نياز به كشيدن دندان نيست ، اما اگر درد دندان باشد كشيدن لازم است . اگر در عصب دندان باشد ، ممكن است از كشيدن دندان درد ساكن شود و ممكن است نشود . وقتى درد به كلى بر طرف گردد ، كه طبيعت يا دارو مادهء سببى را كه در دندان خفه شده يا بند آمده است تحليل ببرد و بيرون براند . علاج : اگر درد از اشتراك عضوى است ، آن عضو را وسيلهء خون‌گيرى يا اسهال با معجونها و پيه حنظل يا محموده يا داروهاى خيس شدهء تخليه‌كننده ، يا با غرغره‌هاى پاك كنندهء سر - اگر در سر باشد - پاكسازى كن . اگر ورمى محسوس در لثه و گوشت ميان دندانها بود ، بايد اول برحسب نيرومندى و چگونگى آن خون‌گيرى و تخليه استعمال كرد . در معالجهء هر نوع درد دندان بايد اول افشره‌ها و آب‌پزهاى سردىبخش را كه با كافور تقويت شده‌اند ، در دهان نگه دارند و داروهاى گيرنده را زياد از حد نگذارند . اكثرا تنها روغن گل و مصطكى ، يا روغن زيتون نارسيده ، يا روغن آس كافى است .